امپراطوردوهزارساله باميان راصلصال وملکه آنراشامامه نامندکه

درسال دوهزار ميلادی به توب بسته شدند

گذشته وحال سينماي افغانستان! - Bamian (باميان)

Bamian (باميان)
۱۳۸٥/٤/۳
گذشته وحال سينماي افغانستان!

تذکر: این مقاله برای جشنواره بین المللی انجمن فلمها تهیه شده بود.

 

اول ازهمه لازم است يادآوری کنم که اطلاعات من ازگذشته سينمای افغانستان  بسيارمحدودومنحصربديدن چندفيلم است که آنهارانه باديدکارشناسانه بلکه بصورت اتفاقی ديده ام. مهاجرت واينکه من، ازنسل دوران جنگ افغانستان هستم ،جنگي كه گذشته راازبين برده است عمده دليل قطع ارتباط من باگذشته سينمای افغانستان بوده است گذشته ی که ميدانم درآن چندفيلم نسبتاخوبی نيزساخته شده است.

گذشته سينمادرافغانستان:     

اولين فلم افغاني درهندوستان درسال 1949 ساخته مي شود وبعدازآن مراكزي براي نمايش فلمهاي هندي درشهركابل بوجودمي آيداماباايجادمركزسينمايي افغانفلم توسط شاه امان ا... درسال 1966 وباهمكاري دولت آمريكاتوليدفلم درافغانستان بصورت ارگانيك شروع مي گردد.

بعدازتاسيس افغانفلم بعنوان يك مركزدولتي  فيلمسازان آماتورافغانستان به توليدفيلمهای مستندوگزارشی روی می آورند، سيستم فيلمبرداری نگاتيف واکثرابه صورت شانزده ملی متری بوده است که برای چاب،   ظهوروبقيه کارهای لابراتواری به هند، انگلستان وشوروی فرستاده می شده است  کمکهای دولت آمريکابه صنعت درحال تکوين سينمای افغانستان درزمان کودتای کمونيستی سال 1978کاملاقطع می گردداماتجربه ساخت فيلمهای مستندخبری، جسارت اين رابه جوانان فيلمسازافغان می دهدتادرفضای انقلابی حاکم برافغانستان  آنروز، دست به دوربين ببرند.دراين دوران است که کمک اتحادشوروی وقت جای کمکهای آمريکارامي گيردوفيلمسازان افغان، سعی می کنندفيلمهای تبليغاتی ساخته وانقلاب رابستايند.کمک شورويهادرتوليدفيلم مشترک(تابستانهای داغ کابل  نمودبيرونی به خودمی گيرد.فيلمی که قصه آن حکايت ورودتخصص وکمک ازاتحادشوروی  به افغانستان است) قصه فيلم درباره يک پرفسورروسی است که درجنگ جهانی دوم حضورداشته است واکنون به همراه دوجوان آموزش ديده افغان درمسکو، برای طبابت سربازان درحال جنگ باعوامل آمريکاوپاکستان ياهمان مجاهدين امروز،به کابل می آيندودرشفاخانه (بيمارستان)چهارصدبستر كابل مشغول به کارمی شوند.

 تب وتاب ساخت فيلم درسالهاي آخردهه هشتاد، بيشترمی شودودراين سالهاست که کارگردانانی مثل انجنيرلطيف، همايون مروت، صديق برمک ، احدژون وچندتای ديگرنام برمی آورندوازجمله فيلمهای : کمدی  طلبکار-صبورسرباز-جنايتکاران-مانندعقاب-سرگردان کوچه ها-پرنده های  مهاجر-مرزعه سبز -بيگانه وکمی بعدحماسه عشق وخاکسترساخته می شود.وشرکتهايی چندنيزبنامهايی : نظيرفيلم-شفقفيلم وآريانافيلم قدعلم می کنند.

بعدازسقوط دولت دکترنجيب ا...ودرزمان حکومت اسلامی آقای ربانی نيزدوفيلم بنامهاي گرداب وعروج به کارگردانی آقای نورهاشم حبيب ساخته می شود که اين فيلمهاغيرازتغييرمحتوايی وستايش جهادهيچ نوأوری خاصی ندارند.

دست آوردسينماي افغانستان تااين زمان چندفيلمنامه نويس، چندکارگردان والبته چندين بازيگری است که درکارهايشان می خواهندمقداری ازسينمای هندنيزتقليدکنند  به موازات اين، فيلمهای هندی همانطورکه پيش ازسيستم فيلمسازی درافغانستان وارداين کشورشد،همچنان دل مخاطبين فيلم واکثراجوان افغان راباخوددارد، بازيگران ماه روی وپری وش وبچه فيلمهايی که بصورت افسانوی ويکشبه هم به پری می رسندوهم به دارايی، تماشاگران افغان خودراجادومی کنندوحتی درزمانی که فيلم هندی برپرده سينماهاديده نمی شودکلوبهای ويديويی که درزيرزمينهای نموردکانهاقرارداردمملوازبيننده می گردد.سيرطلسم شدن بينند گان افغان به فيلمهای هندی تاشرايط حاضرنيزامتدادمی يابد.

اين متاسفانه برخلاف موسيقی افغانستان است که هرچندمتاثرازموسيقی هندمی گرددولی منفعلانه نيست استادسرآهنک -رحيم بخش وديگران باالهام ازموسيقی هندی کاری می کنندکه دل هنديان رانيزمی ربايندواين ابدادرسينمای افغانستان اتفاق نمی افتد

 

 

 سينماي افغانستان درخارج:  

  دردوران بی ثباتی حاکم برافغانستان تعدادی ازکسانی که درتوليدفيلم نقش داشتند درعالم مهاجرت نيزدست به ساخت فلم زدند باتوجه به مضيقه های اقتصادی هرچندتوليدفلم رشدوبهره ی درپرداخت هنری برای مابه ارمغان  نياوردولی نگذاشت که خط توليدفلم قطع گردد (باتوجه به حاکميت طالبان درافغانستان اين قابل توجه است) فيلمهايی که درخارج درست شده اندازجمله اينهاهستند: درکشوربيگانه -آمريکا. شکست شب- پاکستان.شکست -هندوستان خاکسترعشق -آمريکا.غربت - ازبکستان وسريال شرين گل وشرآغا- روسيه که تمام اين فيلمهابه طريقه ويديويی تهيه شده اند. تااينجاوبه احتمال بسيارقوی کارگردانان فيلمهای افغانی نويسندگان فلمنامه هايشان نيزبوده اندواصولاتفکيکی دراين بين صورت نمی گرفته است .

وضعيت فعلي سينماي افغانستان:

 بيست وسه سال جنگ هرچندبرای افغانهاوافغانستان کمرشکن بوداماوحداقل يک دست آوردبزرگ داشته است وآن تغييرنگرش ميليونهاافغان درباره جهان پيرامون وزندگی خصوصی شان می تواندباشد،تغييری که ذهن وخيال افغانی راازيک ذهن وخيال بسيط وساده به ذهن وسليقه پيچيده ی تبديل کرده است .سليقه پيچيده می تواندخواست   ومطالبات پيچيده ترومتنوع تری داشته باشد.همان مطالباتی که امروزه شعروادبيات مارابه پويندگی وبالندگی وتنوع آفرينی سمت وسوداده است.

بااين مقدمه مي پردازيم به وضعيت حال سينماي افغانستان :

بعدازسقوط طالبان وقتي فلمسازان افغان ازكشورهاي ديگربرگشتند، هيچ چيزنبود! نه دوربين ونه وسايل لابراتواري واديت. همه چيزباپشت كاروتلاش شروع شد روزهاي اول فلمسازان مي آمدندودرمركزدولتي افغانفلم مي نشستندوحرف مي زدندكه چه كنند؟ باهيچ چيزچگونه داستانهاي خودشان رابتصويربكشند؟

كم كم كمكهاازسوي انجوهاسرازيرشد اول ازهمه دوربين دجيتل وبعددستگاه اديت آنلاين وبعدتركرين خريده شدوساخت فلم آغازگرديد. درعين حال تعدادي سينماگرموسسه هاي شخصي بوجودآوردندكه طبق آخرين آماردرحدود63 موسسه سينمايي مجوزكاگرفته اند.

اولين فلم بلندبعدازطالبان، اسامه بودكه توسط آقاي صديق برمك وباحمايت مالي NHK جاپان ساخته شد وبعدچندين فلم كوتاه داستاني توسط فلمسازان آماتوروبعدترآقاي عتيق رحيمي ازكشورفرانسه آمدوفلم خاكستروخاكش راساخت،من نيزدرچنين شرايطي هرچندسينمارادرايران يادگرفته بودم،ازهالندبه افغانستان آمدم، درابتدا مركزهنروفرهنگ افغانستان راتاسيس كردم وبعدشروع كردم به ايجاديك تيم كاري، اول آنهاراآموزش داده وبعدبه توليدفلمهاي مستندوداستاني پرداختم كه تاكنون بيش ازنه فلم دراين مركزساخته شده است.

درمجموع افغانستان هم اكنون 17 سالن سينمافعال است، وهمانطوركه گفتم حدود63 موسسه فلمسازي ازدولت مجوزفعاليت گرفته اند ودرحال حاضر7شبكه تلويزيوني درحال پخش برنامه هستندوقريب بيست شبكه مجوزفعاليت دريافت داشته اند اماباتمام اين وجودهيچ پولي براي ساخت فلم درگردش نيست واكثرموسسات فلمسازي ياغيرفعال اندويافلمهاي آموزشي وتبليغاتي انجوهارامي سازند، شبكه هاي تلويزيوني هم دپارتمنت هاي خاصي براي توليد فلمهاي مستندوياسريال نداشته واكثرابرنامه هاي استديويي ساخته وموسيقي پخش مي كنند.باتاسيس شبكه هاي تلويزيوني تقريباتمام فلمسازان جذب كاردراين شبكه هاشده اندوازاين لحاظ آينده سينماي مستقل افغانستان درخطراست.

باتمام اين وجودوقتي شماباجوانان شهرهامصاحبه كنيددرصدبالايي آرزودارندياخواننده ويافلمسازشوند. دانشكده هنردانشگاه كابل كه سالهاعلاقه مندان زيادي براي گزينش رشته سينمانداشت دراين دوسال اخيرداوطلبان زيادي راجذب كرده است.

وازبين همين فلمهاي تبليغاتي انجوهاتاهنوزفلمهاي ساخته شده است كه به نمايندگي ازسينماي افغانستان درفستوالهاي جهاني شركت داشته اند واين جاي اميدواري است.

 

ملک شفيعي

[خانه | آرشيو | پست الكترونيك ]