امپراطوردوهزارساله باميان راصلصال وملکه آنراشامامه نامندکه

درسال دوهزار ميلادی به توب بسته شدند

آياچيزی بنام سينمای نو افغانستان وجوددارد؟ - Bamian (باميان)

Bamian (باميان)
۱۳۸۱/۸/٢٩
آياچيزی بنام سينمای نو افغانستان وجوددارد؟
به : ضياافضلیکه بی شايبه وخستگی ناپذيربه معرفی ادب کشورش می پردازد.

برای رسيدن به تيتری بنام (سينمای نوين افغانستان )بايدبه گذشته برگشت وديدکه آيابذرچنين مولودی کاشته شده است وآيازمينه مساعدبرای رشدونمواين مولود مهياگرديده است ؟
اول ازهمه لازم است يادآوری کنم که اطلاعات من ازگذشته سينمای افغانستان بسيارمحدودومنحصربديدن چندفيلم است که آنهارانه باديدکارشناسانه بلکه بصورت اتفاقی ديده ام وبابی ميلی دنبال کرده ام. مهاجرت واينکه من، ازنسل دوران جنگ افغانستان هستم ، عمده دليل قطع ارتباط من باگذشته سينمای افغانستان بوده است گذشته ی که ميدانم درآن چندفيلم نسبتاخوبی نيزساخته شده است.
سابقه فيلمسازی درافغانستان به حدودی سی تاسی وپنچ سال برمی گردد.آن زمان که موسسه دولتی افغانفيلم درراستای توليدفيلمهای مستندوکوتاه داستانی باهمکاری صنعت سينمای آمريکاشکل می گيرد.البته پيش ازآن مردم افغانستان بافيلم آشنابوده اندومراکزی برای نمايش فيلمهای هندی اصولادرکابل وجوداشته است . اين قابل توجه است که افغانستان آنزمان، پيش ازاينکه سيستمی برای مديريت توليدفيلم بوجودآوردمصرف کننده منفعل سينمای هندبوده است .بعدازاين دوره فيلمسازان آماتورافغانستان به توليدفيلمهای مستندوگزارشی روی می آورند، سيستم فيلمبرداری نگاتيف واکثرابه صورت شانزده ملی متری بوده است که برای چاب، ظهوروبقيه کارهای لابراتواری به هند، انگلستان وشوروی فرستاده می شده است . اين درشرايطی است که سينمای جهان شديداوهمچنان به توليدفيلمهای کلاسيک، نوآروتاحدودی اکسپرسيونيستی علاقه نشان می دهد.خبری ازتحولات درسينمای ايتاليابه افغانستان نمی رسد، سينمای مستندگونه، جای چندان قوی نداردولذانمی تواندفيلمهای توليدشده درافغانستان موردتوجه واقع شود.
کمکهای دولت آمريکابه صنعت درحال تکوين سينمای افغانستان درزمان کودتای کمونيستی ۷ثور ۱۳۵۷کاملاقطع می شود اماتجربه ساخت فيلمهای مستندخبری، جسارت اين رابه جوانان فيلمسازافغان می دهدتادرفضای انقلابی حاکم برافغانستان آنروز، دست به دوربين ببرند.دراين دوران است که کمک اتحادشوروی وقت جای کمکهای آمريکاراميگيردوفيلمسازان افغان، سعی می کنندفيلمهای تبليغاتی ساخته ونقلاب رابستايند.کمک شورويهادرتوليدفيلم مشترک ( تابستانهای داغ کابل )بمودبيرونی به خودمی گيرد.فيلمی که قصه آن حکايت ورودتخصص وکمک ازاتحادشوروی به افغانستان است.قصه فيلم درباره يک پرفسورروسی است که درجنگ جهانی دوم حضورداشته است واکنون به همراه دوجوان آموزش ديده افغان درمسکو، برای طبابت سربازان درحال جنگ باعوامل آمريکاوپاکستان ياهمان مجاهدين امروز،به کابل می آيندودرشفاخانه (بيمارستان)چهارصدبستر مشغول کارمی شوند.علاوه برفيلمهای تبليغاتی اندک فيلمهای عاشقانه نيزتوليدمی گرددکه بعنوان نمونه می توان ازفيلم رابعه بلخی بابازی عبدا...شادان وهمسرش نام برد.
تب وتاب ساخت فيلم درسالهای آخرحکومت کمونيستی افغانستان، بيشترمی شودودراين سالهاست که کارگردانانی مثل انجنيرلطيف، همايون مروت، صديق برمک ، احمدژون وچندتای ديگرنام برمی آورندوازجمله فيلمهای : کمدی طلبکار-صبورسرباز-جنايتکاران-مانندعقاب-سرگردان کوچه ها-پرنده های مهاجر-مرزعه سبز-گناه -بيگانه وکمی بعدحماسه عشق وخاکسترساخته می شود.وشرکتهايی چندنيزبنامهايی : نظيرفيلم-شفقفيلم وآريانافيلم قدعلم می کنند.
بعدازسقوط دولت دکترنجيب ا...ودرزمان حکومت اسلامی آقای ربانی نيزدوفيلم ساخته می شودبنام گرداب وعروج به کارگردانی آقای نورهاشم حبيب که اين فيلمهاغيرازتغييرمحتوايی نوأوری خاصی به ارمغان نمی آورد.
فيلمهايی که تااين زمان درداخل افغانستان توليدشده است.درمراحل اوليه ، همانطورکه پشينه ترگفتم ازعناصربصری فيلمهای مستندبرخورداراندولی پسينترهاکه شعارواردداستانهای فيلم می گردد عنصری بنام رل (نقش)نيزبرای بازيگران فيلمهای افغانی مطرح می شودکه متاسفانه رل بازی کردن به کرکترتبديل شدن نمی رسد.عناصری مثل نورپردازی- گرافيک درکادر-جلوه های ويژه -مونتاژ (بهتراست بنويسم تدوين)و...يابهمان شکل ابتدايی اجرامی شودويااصلاوجودندارد.
بامرورگذرابراين فيلمهامی توان قضاوت کردکه دست آوردسينمای افغانستان ازساخت اين فيلمهابسياراندک است ودرکميت بيشتررشدداشته است تادرکيفيت باتعبيرمنتقدين شعر، مادرسينمای افغانستان درخط عمودی حرکت کرده ايم ولی خط افقی راازيادبرده ايم.دست آوردما، دراين زمان چندفيلمنامه نويس، چندکارگردان والبته چندين بازيگری است که درکارهايشان می خواهندمقداری ازسينمای هندنيزتقليدکنند ولذاچيزی بنام جلوه های ويژه، اديتورصاحب سبک ، سينماگرصاحب سبک که بتواندازتمام عناصربصری وشنيداری فيلم بنحوخلاقانه استفاده کندمتاسفانه خبری نيست واگرهم هست تنهارگه هايی ازآن دربعض سکانسهای فيلمهای مثل حماسه عشق- خاکستر-عروج وگرداب ديده می شودکه بسط نمی يابد چيزی بنام موسيقی فيلم نيزدرسينمای افغانستان جايگاهی نداردواکثرموسيقيهاانتخابی است وصدابرداری نيزتعريف چندانی ندارد.
به موازات اين، چيزی بنام فيلمهای هندی همانطورکه پيش ازسيستم فيلمسازی درافغانستان وارداين کشورشد،همچنان دل مخاطبين فيلم واکثراجوان افغان راباخوددارد.بازيگران ماه روی وپری وش وبچه فيلمهايی که بصورت افسانوی ويکشبه هم به پری می رسندوهم به دارايی، تماشاگران افغان خودراجادومی کنندوحتی درزمانی که فيلم هندی برپرده سينماهاديده نمی شودکلوبهای ويديويی که درزيرزمينهای نموردکانهاقرارداردمملوازبيننده می گردد.سيرطلسم شدن بينند گان افغان به فيلمهای هندی تاديارآوارگی نيزامتدادمی يابد، باوجودی که دراين کشورهادسترسی به فيلمهای روزآسان است ولی عادت فيلم هندی ديدن عادتی است که افغانهارارهانمی کند.واين متاسفانه برخلاف موسيقی افغانستان است که هرچندمتاثرازموسيقی هندمی گرددولی منفعلانه ومصرف کننده صرف نيست .استادسرآهنک -رحيم بخش وديگران باالهام ازموسيقی هندی کاری می کنندکه دل هنديان رانيزمی ربايندواين ابدادرسينمای افغانستان اتفاق نمی افتد.
بدنيست اشاره گذرايی به فيلمهای ساخته شده درخارج ازافغانستان نيزبيندازم . دردوران بی ثباتی حاکم برافغانستان تعدادی ازکسانی که درتوليدفيلم درافغانستان دست داشتندوياازگوشه وکنارآن بهره برده بودنددرعالم غربت نيزدرتلاش افتادندچيزی بنام فيلم توليدکنندباتوجه به اينکه جهان بينی سينمايی فيلمسازان مادرخارج بيشترشده بودامامخاطبين فيلم بسيارپراکنده وهمان مخاطبين گذشته وعادت داده شده به فيلمهای اکثراتبليغاتی وسطحی بودندوباتوجه به مضيقه های اقتصادی هرچندتوليدفيلم رشدوبهره ی درپرداخت هنری برای مابه ارمغان نياوردولی نگذاشت که همان خط عمودی نيزقطع شود (باتوجه به حاکميت طالبان درافغانستان اين قابل توجه است )فيلمهايی که درخارج درست شده اندازجمله اينهاهستند: درکشوربيگانه -آمريکا. شکست شب- پاکستان.شکست -هندوستان .خاکسترعشق -آمريکا.غربت - ازبکستان وسريال شرين گل وشرآغا- روسيه که تمام اين فيلمهابه طريقه ويديويی تهيه شده است.
تااينجاوبه احتمال بسيارقوی کارگردانان فيلمهای افغانی نويسندگان فيلمنامه هايشان نيزبوده اندواصولاتفکيکی دراين بين صورت نمی گرفته است .چيزی بنام دکوپاژروی کاغذنيزکمتروجودداشته است ودرکی ازابزارهای مثل استوری برد ومفاهيمی چون کارگردان هنری وبازيگردان که امروزه درسينمای کاملاحرفه ی رعايت می شودنيزوجودنداشته است.

حال برگرديم به تيتری بنام سينماي نوافغانستان .
ادامه دارد...
ملک شفيعي

[خانه | آرشيو | پست الكترونيك ]